نمازى به هنگام طلوع خورشيد و غروب آن كراهت دارد كه در آن خشوع و ركوع و سجود باشد ، چه خورشيد ميان دو شاخ شيطان طلوع و غروب مىكند . » « 9 » در روايت ديگرى از امام صادق ( ع ) نقل شده كه مردى به آن حضرت عرض كرد : آيا خورشيد ميان دو شاخ شيطان طلوع مىكند ؟ فرمود : « آرى شيطان ميان آسمان و زمين سايبانى براى خود قرار داده است . هنگامى كه خورشيد طلوع مىكند و مردم در اين وقت به سجده مىروند ، ابليس به شيطانهايش مىگويد : فرزندان آدم براى من نماز مىگزارند . » اين حديث در كافى روايت شده است . « 10 » در الفقيه مذكور است كه گروهى از مشايخ ما از ابى الحسين محمّد بن جعفر اسدى

--> ( 9 ) وجوه مختلفى براى اين حديث ذكر كرده‌اند : 1 - خورشيد به هنگامى كه طلوع مىكند شيطان روبروى آن مىايستد ، زيرا ميان دو شاخش طلوع مىكند . بنابر اين شيطان قبلهء كسانى است كه خورشيد را سجده مىكنند و عبادت آنها براى اوست به همين سبب براى مخالفت با خورشيد پرستان از نماز در اين وقت نهى شده است 2 - مراد از دو شاخ شيطان دو حزب او باشد كه آنها را براى گمراه كردن مردم روانه مىكند ، چنان كه گفته مىشود : اينها دو شاخ من هستند ، يعنى امت و پيروان من مىباشند . 3 - اين گفتار از باب تمثيل است ، يعنى شيطان را در فريب دادن خورشيد پرستان و دعوت آنها به دشمنى با حقّ به حيوانات شاخدارى كه اشياء را با شاخهاى خود جذب و دفع مىكنند تشبيه كرده است 4 - منظور از شاخ ( قرن ) نيروست ، و مقرن به معناى توانمند است ، امّا آنچه مختار ماست وجه اوّل است زيرا روايات آن را تقويت مىكند . مىگويم : آنچه ذكر شد در حاشيهء نسخهء كتاب كافى چاپ سنگى است و آن را به مجلسى نسبت داده است ليكن در مرآة العقول ديده نمىشود ؛ شايد آن را در بحار ذكر كرده و يا گفتار مجلسى اوّل باشد . در مرآة العقول آمده است : اين كه آن حضرت فرموده است : « ميان دو شاخ شيطان » در النّهاية گفته است : طلوع خورشيد ميان دو شاخ شيطان يعنى از ناحيهء سر و دو طرف او ، و گفته شده : قرن ( شاخ ) به معناى قوّت است يعنى هنگامى كه خورشيد طلوع مىكند شيطان به حركت در مىآيد و چيرگى مىيابد و مانند ياورى براى خورشيد مىشود . و نيز گفته شده است : « ميان دو شاخ او » ، يعنى دو امّت پيشين و پسين ، و همه اينها بر سبيل تمثيل است براى كسى كه به خورشيد هنگام طلوع آن سجده مىكند و شيطان اين كار بد را در نظر او خوب جلوه داده است . بنابر اين هنگامى كه آن را سجده مىكند مانند اين است كه شيطان در كنار خورشيد است . پايان آنچه در النّهاية آمده است . نووى در شرح المسلم گفته است دو شاخ شيطان يعنى دو حزب او كه وى آنها را براى گمراه كردن مردم روانه مىكند ، و نيز گفته‌اند : دو شاخ شيطان يعنى دو طرف سر او زيرا او در اين دو وقت ( وقت طلوع و غروب ) سرش را به خورشيد نزديك مىكند تا سجده‌كنندگان خورشيد سجده‌كنندگان به او باشند و به خود و يارانش وانمود كند كه آنها او را سجده مىكنند ، و اين مايه سلطه و چيرگى او و يارانش در فريب دادن نمازگزاران خواهد بود . پايان آنچه در مرآة العقول آمده است . شارح الخصال پيرامون اين حديث گفتارى به فارسى دارد كه در آخر جلد سوّم آن چاپ شده است ، هر كس بخواهد بر آن آگاهى يابد بدانجا مراجعه كند . ( 10 ) ص 132 ، شماره 5 .